Wanneer wordt een robot een mens?

Stel dat je een robot kon kopen die kookt, poetst, strijkt, babysit, opruimt… en er bovendien ook aardig uitziet. Zou je dan zo’n exemplaar aanschaffen? En stel dat er een robot bestaat die speciaal ontworpen is om ouderen te helpen, en zelfs kan reanimeren en de hulpdiensten waarschuwen. Zou je voor je ouders dan nog een rusthuis overwegen?

Mens met USB-poort

In het hedendaagse Zweden zoals het in de SF-fictiereeks ‘Real Humans’ (of oorspronkelijk ‘Äkta människor’) wordt voorgesteld zijn zo’n vragen niet langer hypothetisch. ‘Hubots’ zijn er deel van de maatschappij. Hubots zijn humane robots, die er min of meer als een mens uitzien en zich ook zo gedragen. Gevoelens hebben ze niet, maar ze kunnen zich wel inleven in menselijke emoties en heel wat herinneringen opslaan. Naast hun helblauwe machineachtige ogen herken je hen aan de USB-poort in hun nek, waarmee ze zich opladen.

Sinds de intrede van de hubots (of eerder ‘exploitatie’) is de Zweedse samenleving erg veranderd. Bedrijven zijn nog meer geautomatiseerd en hubots nemen vaak de plaats in van ‘gewone’ werknemers. Liefde tussen mensen en hubots komt meer en meer voor en vallen voor hubots wordt zelfs beschouwd als een eigen geaardheid. Bij de politie is er ook een aparte eenheid opgericht die gespecialiseerd is in hubotmisdaden. Zij houdt zich onder andere bezig met het bestrijden van het illegale prostitutienetwerk waar gestolen en gemanipuleerde hubots worden ingezet. En dan is er nog de beweging ‘Äkta människor’ (waaraan de serie haar naam ontleent), die voor ‘echte’ mensen is en tegen hubots.

Familie Engman en co

Centraal in de serie staat de familie Engman. Hans en Inger hebben samen drie kinderen: Matilda, Tobias en Sofia. Inger, die advocaat is, houdt niet van hubots, maar heeft er wel een gekocht voor haar vader, een huishoudhubot met de naam Ödi. Als die stuk gaat, trekt Hans naar de ‘Hubotmarket’ voor een nieuwe. Hij kan de aanbieding van de verkoper niet afslaan en koopt twee hubots voor de prijs van een. Een voor zijn schoonvader en een voor… thuis. Mimi. Niet zomaar een hubot.

Naast hen woont Roger, wiens relatie met Therese op de klippen loopt als hij haar doet kiezen tussen hem en haar nieuwe hubot, Rick. Therese gaat van hem weg en neemt Rick en haar zoon mee, die hij ondertussen als zijn eigen zoon beschouwde. Ondertussen ziet Roger hoe zijn baas steeds meer hubots aanneemt en zijn eigen werk als toezichthouder aan belang moet inboeten.

Maar naast de vriendelijke hubots die slaafs bevelen opvolgen, zwerft er ook een bende wilde hubots rond. Zij hebben geen eigenaar en willen het juk van de mens definitief van zich afgooien. En dat terwijl ze intelligenter dan de mens dreigen te worden.

Relevantie

Ik ben absoluut geen SF-fan, maar deze reeks is relevant omdat zij ons doet nadenken over de vooruitgang van de technologie en de gevolgen daarvan. De serie neemt ons immers mee naar een Zweden waar de klok niet meer kan worden teruggedraaid. Wij hebben nog de keuze.

Vooral tijdens de eerste afleveringen wordt gefocust op de sociologische veranderingen die de productie van hubots met zich heeft meegebracht en hoe moeilijk het is voor de ‘echte’ mensen om die een plaats te geven. Hoewel Inger aanvankelijk tegen de komst van hubot Mimi is, geeft ze na een proefperiode van twee weken toe. Op voorwaarde dat alle gezinsleden respect hebben voor ‘haar’ (want Mimi moet als een vrouwelijke persoon worden gezien) en haar behandelen als een lid van het gezin, en Mimi vrije tijd krijgt. En de ‘hubotkwestie’ overstijgt het niveau van het gezin. Welke rechten hubots hebben, is een vraag waarop hubots én mensen in de serie een antwoord proberen te zoeken. De quote van hubot Rick ‘dat we niet gebaard zijn door een vrouw, maakt van ons toch nog geen motorfiets?’ illustreert deze controverse heel goed.

Niet knipperen

Dat de serie al deze thema’s op een geloofwaardige manier kan aanhalen, heeft veel met de acteerprestaties te maken. De hubots wordt effectief vertolkt door acteurs van vlees en bloed. Zij acteren echter op zo’n manier dat je haast gelooft in het bestaan van hubots. Hun houterige en robotachtige bewegingen worden daarnaast in de verf gezet door aangepaste schmink, kostuums en kleurlenzen. Die laatste werden ongetwijfeld geleverd met stapels potjes oogdruppels, als je ziet hoe de hubotacteurs erin slagen amper te knipperen.

Naarmate de serie vordert neemt de SF het over ten kosten van de geloofwaardigheid. Ik vind dan ook de eerste helft van het eerste seizoen beter dan de tweede helft. Op dit moment zijn de opnames van het tweede seizoen bezig.

Het eerste seizoen van ‘Real Humans’ is verschenen op DVD en voordelig uit te lenen bij de openbare bibliotheek.